Igihugu cya Chad mu rugendo rwo kwivana mu rukiko mpanabyaha.

Igihugu cya Chad, cyatangaje ko cyamaze kugeza ibaruwa ku Muryango w’Abibumbye isaba gutangira urugendo rwo kwikura burundu mu rukiko mpuzamahanga mpanabyaha (ICC) rufite icyicaro gikuru mu Buholandi.

Igihugu cya Chad mu rugendo rwo kwivana mu rukiko mpanabyaha.

Uretse iyo baruwa, urubuga rwa Minisiteri y’ububanyi n’amahanga ya Chad, rwatangaje ko iki gihugu cyafashe uwo mwanzuro ku bwo gushinja uru rukiko gukora icyo rwise gukandamiza Abanyafurika. 

Icyo gihugu, cyagaragaje imibare yerekana ko kuva urukiko mpuzamahanga mpanabyaha rwatangira imirimo yarwo kuva mu mwaka wa 2002, mu birego 13 rwakurikiranye, 9 muri byo byari bifite aho bihuriye n’Abanyafurika, naho 4 gusa ari iby’ahandi hose hasigaye ku isi. 

Igihugu cya Chad giherereye muri Afurika yo hagati ishyira Amajyaruguru,kibaye icya gatanu ku isi gifashe uwo mwanzuro mu mezi make ashize, kikaba icya kane muri Afurika, kuko muriNzeri 2025, ibihugu bitatu byashinze ihuriro ryabyo ryise Alliance des États du Sahel (AES) ari byo Burkina Faso, Niger na Mali na byo byafashe umwanzuro nk’uwo bishinja uru rukiko guhitamo abo ruburanisha. 

Uku kwikura urusorongo mu rukiko mpuzamahanga mpanabyaha, kuje nyuma y’igitutu kimaze iminsi uru rukiko rwashyizweho n’ubutegetsi bwa Perezida Donald Trump wa Leta zunze ubumwe za Amerika, nyuma y’aho uru rukiko rushyiriyeho impapuro mpuzamahanga zo guta muri yombi Minisitiri w’intebe wa Isiraheli Benjamin Nettanyahu ndetse na Minisitiri w’ingabo w’iki gihugu Yoav Gallant.

Birasa n’aho ubutegetsi bwa Leta zunze ubumwe za Amerika bwatangije intambara yeruye ku rukiko mpuzamahanga mpanabyaha, kuko Umunyamabanga wa Leta zunze ubumwe za Amerika ushinzwe ububanyi n’amahanga Marco Rubio, yatangaje mu cyumweru gishize ko igihugu cye kigiye gutangiza impinduramatwara igamije gutuma ubushobozi bw’uru rukiko bwo gukora bucumbagira. 

Nyuma y’uko Marco Rubio avuze ibyo, igihugu cya Chad kibaye icya kabiri ku isi gitangaje ukwivana burundu muri uru rukiko, aho kuwa Gatanu w’icyumweru gishize, igihugu cya Venezuela cyatangaje umwanzuro nk’uwo gishinja uru rukiko kubogama, nk’uko byatangajwe na Perezida w’agateganyo wa Venezuela uyoboye igihugu arebererwa na Leta zunze ubumwe za Amerika Delcy Rodriguez. 

Minisiteri y’ububanyi n’amahanga ya Chad, yahishuriye ku rubuga rwayo ko icyemezo cyo gutangira urugendo rwo kwikura mu rukiko mpuzamahanga mpanabyaha, cyafashwe bisabwe na Leta zunze ubumwe za Amerika.

Iyo Minisiteri, yemeje ko umunyamabanga wa Leta zunze ubumwe za Amerika wungirije ushinzwe Afurika, yasabye iki gihugu kongera kwiga neza ku bunyamuryango bwacyo muri uru rukiko. Itangazo ryashyizwe ku rubuga rw’iyi Minisiteri riragira riti, “Uruhande rwa Leta zunze ubumwe za Amerika, rwagaragaje impungenge ku mikorere y’uru rukiko, maze rusaba igihugu cya Chad gusuzuma no kunoza uko cyakwikura mu masezerano ya Roma ashyiraho urwo rukiko.” 

Mu minsi mike ishize, uwari umushinjacyaha mukuru w’uru rukiko Karim Khan yirukanwe ku mirimo ye ku bwo gushinjwa imyitwarire mibi, nyamara uruhande rwe rwanamufashije mu gushyiraho impapuro mpuzamahanga zo guta muri yombi Benjamin Nettanyahu, rwo rwemeza ko kwirukanwa kwe gushingiye ku mpamvu za Politiki.

Urukiko mpuzamahanga mpanabyaha, rwashyizweho mu mwaka wa 2002 kugira ngo rujye rucira imanza abantu bakoze ibyaha by’intambara ndetse ibyibasiye inyokomuntu. Uru ni rwo rukiko rwa mbere rwari rwarahawe ubwo bushobozi, ariko bigasaba ko ibihugu binyamuryango ari byo bita muri yombi abo uru rukiko rwabaga rwashyiriyeho impapuro zo kubata muri yombi, bityo bakoherezwa ku cyicaro cyarwo gikuru giherereye i Lahe mu Buholandi.

Mbere y’uko ukwikura muri uru rukiko urusorongo kubaho, u Burundi bwonyine, ni bwo bwikuye muri uru rukiko mu mwaka wa 2017, hakurikiraho igihugu cya Philippines mu mwaka wa 2019 ndetse n’igihugu cya Hongiliya cyabikoze mbere y’uko Benjamin Nettanyahu agisura.

Share